व्यासपीठ

लेखक होण्यासाठी कोणत्या घटकाची आवश्यकता असते. त्याने/तिने एखाद्या घडलेल्या घटनेचा सामाजिक-आर्थिक-राजकीय अंगाने विचार करावा. वाचलेल्या साहित्यकृती, आजूबाजूला वावरणारी माणसं, तिथे घडणाऱ्या भल्याबुऱ्या घटना, प्रसंग, माणसांच्या स्वभावाचे नमुने इत्यादींचा अभ्यास, सूक्ष्म निरीक्षण करून ते अभिव्यक्त होणाऱ्या साहित्य प्रकारात बसवावे उदा. कथा, कादंबरी किंवा कविता. आपल्या सामाजिक, आर्थिक परिस्थितीचं, भावविश्वाचं, अनुभवांचं सखोल चिंतन-मनन करून ते लिखाणात उतरवावं. या अनुषंगाने त्याच्या/तिच्या मूल्यदृष्टीवर काही प्रभाव पडत असेल का की वयागणिक, अनुभवांगणिक त्यात प्रगल्भता यायला हवी. त्याची/तिची संवेदनशीलता, मानवी जिद्दीची केलेली चिकित्सा, मानवाच्या अस्तित्वाला विचारलेले प्रश्न अशा अंगाने ते यायला हवे! लेखक असणे व लेखक म्हणून स्त्री असणे ही मर्यादा येत असून सुद्धा त्या मर्यादेसहित अभिव्यक्त होणे याला सामाजिक-राजकीय मर्यादा पडतात का. की स्वतःच्या आयुष्याला प्राप्त परिस्थितीत बंदिस्त करून घेऊन येणाऱ्या मर्यादांनाच बलस्थान म्हणून वापरायचं का असे प्रश्न लेखक होण्यासाठी पुरेसे आहेत का! उण्यापुऱ्या...

उच्चशिक्षणाचा आयचा घो! (मूळ शीर्षक) [हा लेख दोन वर्षापूर्वी लिहिला असल्यामुळे त्या काळातले संदर्भ आलेले आहेत. मला यात काहीही बदल करावासा वाटला नाही. त्यामुळे काही मुद्दे खटकण्याची शक्यता आहे. वाचकांनी आजच्या संदर्भात यातील विचार ताडून बघावेत.] आपण जर आजूबाजूला पहिले तर आपल्या लक्षात येईल की सध्या दोन प्रकारचे लोक आपल्या आसपास वावरत आहेत.  पहिले : साक्षर ,  दुसरे : निरक्षर.   दुसऱ्या गटातल्या लोकांचं प्रमाण साधारण वीस ते चाळीस वर्षांपूर्वी खूप होतं. पण त्यांचं झपाट्यानं पहिल्या गटात रुपांतर होत चाललय. आज साक्षरतेच प्रमाण प्रचंड वाढलय पण साक्षर झाले म्हणजे सर्वच क्षेत्रात आपण अग्रेसर राहू असा गैरसमज पसरलाय. पहिल्या गटात आता अनेक उपगट तयार झाले आहेत. उदा. दहावी-बारावी पास, पदवीधर, पदविकाधारक, किमान कौशल्यावर आधारित सर्टीफिकेट घेतलेले पण या सर्वात एक चमत्कारिक बदल दिसतो. तो म्हणजे पदवीधर आणि विना पदवीधर. म्हणजे भारतात असणाऱ्या जातीसारखी आता नवीन 'जात' तयार होतेय. पदवीधर या वर्गाला नोकरीच्या प्रचंड संधी व डोळे पांढरे करणाऱ्या वेतनामुळे प्रतिष...