व्यासपीठ

पुढच्या वर्षीच्या पहिल्या महिन्यात नवव्या व सोळाव्या दिवसाच्या दरम्यान पुणे आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव भरत आहे. या निमित्ताने मी २००७ साली हजेरी लावलेल्या पिफची आठवण झाली. त्यावेळी सर्व डेलिगेट्सना दिलेली चित्रपट माहिती पुस्तिका मी जपून ठेवली आहे. लातुरात असताना पेपर, साप्ताहिक, मासिक आणि दिवाळी अंकात सिनेमा विषयी अन् फिल्म फेस्टिवलबद्दल खूप वाचण्यात यायचं. दूर एका छोट्याश्या शहरात राहत असल्यामुळे तिथनं फिल्म फेस्टिवलला येणं परवडायचं नाही. त्यामुळे लेख वाचून सिनेमा कसा असेल याचे आडाखे बांधायचो. पण एमएसाठी पुण्यात आल्यावर पिफ अटेंड करायचं असं ठरवलं होतं. पैशाची नेहमीची अडचण होती पण विद्यार्थ्यांसाठी कॉलेज आयडीवर पासेस मिळायचे. मग मनाचा हिय्या करून हॉटेल प्रतीकमधून डेलिगेट पास घेतला आणि एका अद्भुत अनुभवाची सुरुवात झाली. सिनेमा बघण्याचा माझा दृष्टीकोन जसा बदलला तशी नजर बदलली. लातुरात फक्त आणि फक्त हिंदी-मराठी व्यावसायिक सिनेमे बघण्यात पाव आयुष्य गेलं त्याला या निमित्ताने जबरदस्त तडा दिला. ओंजळभर असणारी माझी सिनेमा विषयीची जाण एकदम जागतिक अन् पसाभर झाली. नसलेला पदर फाटून जाईल असे ...

माझ्या एक मित्र नेहमीप्रमाणे संध्याकाळी शाळेतून घरी आला. हात-पाय-तोंड धूऊन गप्पा मारायला बसला. बोलता-बोलता म्हणाला खूप दिवसात डोशे खाल्ले नाहीत. नंतर तो काय बोललाय ते विसरून गेला. सकाळी नाश्त्याला डोशे हजर. त्याला आश्चर्य वाटलं.बर्‍याच दिवसांनी भेटल्यावर मला आवर्जून सांगितलं. मला प्रथम लक्षातच आलं नाही. त्यांनच स्पष्टीकरण दिलं. तो म्हणाला लातूरला परत कायमचा आल्यापास्न आणि घराची सर्व जबाबदारी शिरावर घेतल्यापास्न घरातील निखळ संवादच संपलाय. तो जे काही बोलतो ते आदेशात रूपांतरित होतय. पैसे कमवून आणणे हे एकमेव काम करत असल्यामुळे त्याचं एकाधिकारशाहीत परिवर्तन झालय. संवाद फक्त एकाच बाजूने होतोय. मला प्रश्न पडला यालाच भारतीय समाजव्यवस्थेची पुरुषसत्ताक मानसिकता म्हणायची का? नंतर मी माझ्या इतर मित्रांच्या आयुष्याचा विचार करायला लागलो तेव्हा थोड्याफार फरकाने हेच चित्र मला दिसून आलं. प्रथम एक नमूद करतो मी ज्या वर्तुळात वावरतो तिथे आई-बहीण-बायको या घरातल्या स्त्री वर्गाने नोकरी/व्यवसाय करून स्वतःच्या पायावर उभं राहणे अक्षम्य गुन्हा मानला जातो. करियरफ़िरियर तर दूरची बात राहिली. यांच्या घरातील बाय...

अतो वक्ष्यामि ते तात भूत्वा चैकमनाः शृणु | सिध्दक्षेत्रस्य नामानि तीर्थानां चरितानि च   ||  ५ ॥ अर्थ :  सिद्धक्षेत्राची नावे व त्यांची वर्णने तू ऐक.  हे क्षेत्र चक्राकार असून ,  एक योजना एवढा त्याचा विस्तार आहे. कृते सत्यपुरं नाम त्रेतायां मधुपुरं स्मृतम | रत्नापुरं तु द्वापारे लातनुरं कलियुगे विदुः || ६ || अर्थ :  या क्षेत्राला कृतयुगात सत्यपुर ,  त्रेतायुगात मधुपूर ,  द्वापरात रत्नापूर तर कलियुगात लातनुर म्हणून ओळखतात. लातूर रेल्वे स्टेशन रत्नापूर माहात्म्याच्या सहाव्या अध्यायात लातूरच्या स्थानाबद्दल व त्याच्या वेगवेगळ्या नावांबद्दल उल्लेख येतो. याच पुस्तकाच्या म्हणजे लातूरचा इतिहास आणि रत्नापूरमाहात्म्य  च्या मलपृष्ठावर लातूरच्या अकरा ग्रामनामांची यादी येते. ते नाम असे आहेत :  लत्तलूर (इ. स. ८१२-१३)   लत्तलूर (इ. स. ८६६)   लत्तलूर (इ. स. १०४०)   लत्तलौर (इ. स. १०८७)   लत्तनूर (इ. स. ११२३)    लत्तलौर (इ. स. ११२८)   लत्तनूर (इ. स. ११८८)   लत्तनूर (इ...