व्यासपीठ

साहित्य किंवा नाट्यकृती सिनेमात रुपांतरीत करताना असंख्य गोष्टींचं भान ठेवायला लागतं. आपण सिनेमा करतोय व त्यानुसार पटकथा लिहायला हवी असं अपेक्षित आहे. साहित्य असो की नाट्यकृती त्यात सिनेमाला साजेसं कथानक येण्यासाठी कमी जास्त बदल सुद्धा स्वागतार्ह. तो बदल नुसता सिनेमॅटीक बदल न वाटता विश्वसनीय वाटायला हवा तरच प्रेक्षक सिनेमाला खिळून राहिल. तसेच हा बदल विश्वसनीय आहे म्हणून भागत नाही तर दिग्दर्शकीय कौशल्याने ते पडद्यावर प्रभावी वाटणं गरजेचं असतं. जेव्हा नाट्यकृती किंवा साहित्यकृती ही अजरामर असं नामाभिधान घेऊन तेव्हा त्याचं रुपांतर हे त्याच्या मूळ संहीतेसोबत तुलनात्मक दृष्ट्या बघितलं जातं. त्याला रुपांतरीत करताना काय बदल केले यापेक्षा ते कितपत प्रभावी ठरलं याचीच जास्त उत्सुकता असते कारण मूळ कलाकृती ही बघणाऱ्याच्या मनात ठसलेली असते तेव्हा त्या ठसलेल्या प्रभावाची परत आठवण करून देणं प्रेक्षकांसाठी क्रमप्राप्त ठरतं. नटसम्राट हे वि. वा. शिरवाडकरांनी लिहिलेलं नाटक एका नटाच्या आयुष्याची होणारी शोकांतिका दाखवतं. रंगभूमीवर अजरामर पात्र उभं करणारा गणपतराव उर्फ अप्पासाहेब बेलवलकर हा नट प्रत्य...

आल्फ्रेड हिचकॉक आणि सत्यजित रे यांच्यात एक साम्य होतं. त्यांचे जवळजवळ सर्व सिनेमे हे कुठल्या ना कुठल्या साहित्यकृतीवर आधारित होते. हिचकॉकचा पहिला हिचकॉकिअन सिनेमा असणारा द लॉजर हा त्याच नावाच्या कादंबरीवर आधारित होता तर रेंचा पथेर पांचाली विभूतिभूषण बंदोपाध्याय यांच्या त्याच नावाच्या कादंबरीवर आधारित होता. तरीही अजून एका बाबतीत त्यांच्यात साम्य दिसून येतं ते म्हणजे साहित्यकृतीतून सिनेमासाठी काय घ्यायचं व काय सोडायचं याचं भान.  दोघांच्या मांडणीत दोन धृवां इतका फरक. हिचकॉक व्यावसायिक परिप्रेक्षात सिनेमे बनवायचा तर रे कलात्मक अंगाने. रेंनी पांचालीत इंदिरा आत्या या पात्राची लांबी वाढवली आहे जी कादंबरीत कमी प्रमाणात आहे. त्यामुळे सिनेमापुरता सर्वोजयाच्या पात्राला दुसऱ्या पात्रासोबत संवाद साधायला लावून तिच्यात येणारा एकसुरीपणा त्यांनी घालवला. हिचकॉक त्याच्या सिनेमात त्याला जे आवश्यक वाटेल त्याच गोष्टी घेत असे व उरलेल्या सोडून देत असे. उदा. सायको. त्यामुळे त्याचे सिनेमे कमालीचे प्रभावी वाटायचे. मराठीत गेल्या काही वर्षांपासून साहित्यकृती/नाट्यकृतींवर आधारित सिनेम...