व्यासपीठ

पंच्याहत्तर साली शोले व आणीबाणी एकाच वर्षी आले. आणीबाणीने स्वातंत्र्योत्तर भारताच्या नेहरूंच्या स्वप्नाला तिलांजली देऊन भारत सार्वभौम प्रजासत्ताक झाला हे दाखवून दिलं. त्याच्या दोन वर्षांपूर्वी आलेल्या जंजीर मधील इन्स्पे क्टर विजयने अंग्री यंग मॅन ही नवी प्रतिमा भारतीय नायकाला दिली. सुडानी पेटलेला नायक तेव्हा उचलला गेला तो स्वातंत्र्योत्तर काळात आजूबाजूच्या परिस्थितीत झालेल्या बदलांमुळे किंवा एका देशाची वाटचाल कुठे होत चालली आहे याचा भ्रमनिरास झाला असल्यामुळे असेल पण पॅन इंडिअन प्रभाव असणारा हिंदी व्यावसायिक सिनेमा त्याच्या ठरलेल्या साच्यातून बाहेर आला. शोले ने ब्लॉकबस्टर सिनेमा व दररोजच्या आयुष्यात त्याचे परिणाम काय असतात हे आणीबाणीप्रमाणेच दाखवून दिलं. त्याचबरोबर हम जहाँ खड़े होते हैं लाईन वहीँ से सुरु होती है असे संवाद असणारे सिनेमे येत गेले. ऐंशीच्या दशकाच्या मध्यात या प्रतिमेला गोंजारणं कमी व्हायला लागलं. नव्या नायक-नायिकेच्या प्रतिमेची गरज भासायला लागली होती. आणीबाणीमुळे आलेलं नैराश्य कमी झालं होतं. अंग्री यंग मॅन भूमिका हिट होत होत्या व मधल्या काळात समांतर सिनेमाने च...

९४ साली अंदाज अपना अपना हा सिनेमा आधीच्या वर्षी आलेल्या दामिनी नंतरचा राजकुमार संतोषीचा दिग्दर्शक म्हणून तिसराच सिनेमा. घायल मधून दिग्दर्शक म्हणून पुढे आलेल्या या दिग्दर्शकाने नव्वदच्या दशकात असणाऱ्या फॉर्म्युला सिनेमांना व्यवसायिक चौकटीत वेगळं काय देता येईल या विचाराने बनवले होते असा समीक्षकांचं म्हणणं होतं. दामिनीसारखा कौटुंबिक हिंसाचार, बलात्कार, घराने की इज्जत ला चौकटीच्या मर्यादा न तोडता छान पेश केलं त्यामुळे प्रेक्षक आणि समीक्षक खूष झाले. या नंतर लगेचच आमीर खान आणि सलमान खान द्वयीचा अंदाज अपना अपना आला. त्याची झलक दामिनीतल्या एका गाण्यात दाखवलेली. दोन महत्वाचे आणि गंभीर विषय असणारे सिनेमे देणारा दिग्दर्शक म्हणून सर्वांची उत्सुकता होती की यात काय असेल. सिनेमा प्रदर्शित झाल्या झाल्या समीक्षकांनी आणि प्रेक्षकांनी झोडपला. त्या काळाला अनपेक्षित असणारं कथानक, कथेला मुद्दामहून दिलेला बाळबोध सूर, लहान मुलांच्या कथेत शोभावा असा खलनायक तो ही शक्ती कपूर ज्याने त्याच वर्षी आलेल्या राजा बाबू  मध्ये त्याच पद्धतीचा रोल केला असं सर्वांना वाटणं, हिंदी व्यावसायिक सिनेमाची उडवलेली...