व्यासपीठ

ताजमहालच्या पार्श्वभूमीवर चंदा आणि अपु बोलत बसलेल्या. चंदा तिला स्वप्न का बघायची? ती साकार करण्यासाठी किती व कशा पद्धतीने मेहनत घ्यायची? कुणी आपल्या स्वप्नांच्या आड येत असेल तर त्यांच्याशी कसं वागायचं? वगैरे बाबींबद्दल बोलत असते. हे सांगणं सिनेमात ज्या टप्प्यावर येतं तो पर्यंत बऱ्याच गोष्टी घडलेल्या असतात. दहावीत असणारी अपु दहावी नंतर काय या प्रश्नावर एक सोपं उत्तर सांगून तिचे तोंड बंद करत असते. चंदासाठी हे आव्हान असतं तिला या उत्तरापासून परावृत्त करायचं. ते ती कसं करते याची कथा म्हणजे ‘नील बटे सन्नाटा’ हा सिनेमा. चंदा शिवलाल सहाय (स्वरा भास्कर) ही अपेक्षा सहायची (रिया शुक्ला) आई. आग्रा शहरातल्या एका गरीब वस्तीत दोघी राहत आहेत. चंदा कामवाली बाई म्हणून डॉक्टर दिवाणबाईंच्या (रत्ना पाठक शाह) घरी काम करत असते. तसेच उरलेल्या वेळात एका शूज बनवायच्या कंपनीत नोकरी करत असते.  अपेक्षा अभ्यासात लक्ष देत नसते त्यामुळे दरवर्षी काठावर पास होऊन वर्षागणिक जाडजूड होणारी पुस्तके वाचणेच आपल्या नशिबात आहे असं तिला वाटत असतं. चंदा तिला एकदा विचारते तुला दहावी नंतर काय करायचं आहे. डॉक्टर...

पंच्याहत्तर साली शोले व आणीबाणी एकाच वर्षी आले. आणीबाणीने स्वातंत्र्योत्तर भारताच्या नेहरूंच्या स्वप्नाला तिलांजली देऊन भारत सार्वभौम प्रजासत्ताक झाला हे दाखवून दिलं. त्याच्या दोन वर्षांपूर्वी आलेल्या जंजीर मधील इन्स्पे क्टर विजयने अंग्री यंग मॅन ही नवी प्रतिमा भारतीय नायकाला दिली. सुडानी पेटलेला नायक तेव्हा उचलला गेला तो स्वातंत्र्योत्तर काळात आजूबाजूच्या परिस्थितीत झालेल्या बदलांमुळे किंवा एका देशाची वाटचाल कुठे होत चालली आहे याचा भ्रमनिरास झाला असल्यामुळे असेल पण पॅन इंडिअन प्रभाव असणारा हिंदी व्यावसायिक सिनेमा त्याच्या ठरलेल्या साच्यातून बाहेर आला. शोले ने ब्लॉकबस्टर सिनेमा व दररोजच्या आयुष्यात त्याचे परिणाम काय असतात हे आणीबाणीप्रमाणेच दाखवून दिलं. त्याचबरोबर हम जहाँ खड़े होते हैं लाईन वहीँ से सुरु होती है असे संवाद असणारे सिनेमे येत गेले. ऐंशीच्या दशकाच्या मध्यात या प्रतिमेला गोंजारणं कमी व्हायला लागलं. नव्या नायक-नायिकेच्या प्रतिमेची गरज भासायला लागली होती. आणीबाणीमुळे आलेलं नैराश्य कमी झालं होतं. अंग्री यंग मॅन भूमिका हिट होत होत्या व मधल्या काळात समांतर सिनेमाने च...